Luis, Joao e Tom

Bossanova is een muziekstijl die eind jaren vijftig van de 20e eeuw is ontstaan in Brazilië vanuit de samba (als basisritme) en tevens is beïnvloed door de jazz. Bossanova klinkt warm, exotisch, rustig en niet agressief. De zang is rustig, zelfs met fluisterstem en zonder of met weinig vibrato.

De Braziliaanse gitarist-zanger-componist João Gilberto Prado Pereira de Oliveira is de grondlegger van de bossanova, die in de eerste plaats de composities van Antônio Carlos Jobim een meerwaarde gaf en ze naar een groot publiek bracht. Het nummer “Bim Bom“, gecomponeerd door João Gilberto, wordt beschouwd als het eerste bossanova nummer en is opgenomen in 1958. Het nummer is geïnspireerd op het ritme en het heupwiegen van passerende wasvrouwen langs de Rio San Fransico. Het als eerste geproduceerde bossanova nummer “Chega de Saudade” van Elizete Cardoso, ging hier kort aan vooraf. Op deze plaat is João Gilberto’s nieuwe manier van spelen te horen. Elizete Cardoso wilde zich niet conformeren aan zijn nieuwe manier van zingen en enkele maanden later heeft João Gilberto het nummer zelf uitgebracht. Nu met de manier van zang zoals hij die voor ogen had. Chega de saudadeDe plaat werd een hit en werd hartelijk ontvangen. Het begin van “de nieuwe manier van“, . “de nieuwe beat“, . . de Bossa Nova, was geboren.

Niet alleen ritmisch gezien maar ook akkoordtechnisch is Gilberto’s spel van doorslaggevende aard geweest. Zijn keuze van akkoorden en de akkoorden zelf waren vernieuwend en zorgde dat zijn nummers melodisch een prachtig arrangement bevatte. Hij introduceerde zachte zang met een bijzondere timing en een melodische uitspraak.

De film Orfeu Negro (Black Orpheus) uit 1959 had, vooral wegens de soundtrack “Manhã de Carnaval” van Luiz Bonfá, een grote invloed op de verspreiding van bossanova in Latijns-Amerika, de VS en West-Europa. Antônio Carlos Jobim en Luiz Bonfá tekenden voor de muziekscore die de sfeer van de film in grote mate bepaalt.

Het nummer “Garôta de Ipanema” of “The Girl from Ipanema” is een van de bekendste nummers van de bossanova muziekstijl.

Bar Veloso Garota de IpanemaDe muziek werd geschreven door Tom Jobim en de tekst door Vinícius de Moraes in 1962. Zij zaten vaak op het terras van de bar Veloso in de wijk Leblon-Ipanema van Rio de Janeiro en werden geïnspireerd door een meisje dat vrijwel dagelijks voorbijkwam op weg naar de universiteit of het strand.

Dat meisje was Heloísa (Helô) Eneida Menezes Pais Pinto, geboren op 7 juli 1945. Ze woonde aan de Rua Montenegro nummer 22 en kwam er pas twee jaar later achter dat zij de inspiratiebron was geweest voor het lied. Later waren Tom Jobim en zijn vrouw Teresa getuigen bij het huwelijk van Heloísa. De bar heet thans Garota de Ipanema.

De eerste commerciële opname van dit nummer was in 1962, door Pery Ribeiro. De bekendste versie, die door Astrud Gilberto is uitgevoerd samen met João Gilberto en jazzsaxofonist Stan Getz, op de langspeelplaat Getz/Gilberto uit 1962, werd een wereldwijde hit. Het heeft de carrière van Astrud Gilberto gelanceerd. Deze opname is vaak gebruikt in verschillende films en wordt ook nog regelmatig gebruikt als ‘elevator music’. Acht van de tien stukken op deze plaat zijn van de hand van A.C. Jobim.

getz-gilbertoTalloze composities van Jobim zijn standards geworden, de muziek van de legendarische componist wordt nog steeds wereldwijd bewonderd en uitgevoerd door diverse artiesten.

 

“Bossa nova doesn’t Swing . . . bossa nova sways!”